DCSIMG Cofnodi a diogelu hanes Y Wladfa a Nova Cambria | Patagonia 150

Cofnodi a diogelu hanes Y Wladfa a Nova Cambria

Yn ystod 2015, gofynnodd Llyfrgell Genedlaethol Cymru a Chasgliad y Werin Cymru, y wefan etifeddiaeth a diwylliant Cymreig i bobl yng Nghymru a Phatagonia rannu eu lluniau, llythyrau a dogfennau eraill am Y Wladfa. 

Y bwriad oedd casglu a chofnodi hanes a datblygiad y Wladfa Gymreig ym Mhatagonia ac effaith hyn ar deuluoedd a chyfeillion yr ymsefydlwyr yng Nghymru. 

Ar 19 o Fehefin, fe gynhaliodd  y Llyfrgell ddigwyddiad golygu a gwahoddwyd pobl i ddod â delweddau a dogfennau yn ymwneud â’r Cymry ym Mhatagonia i helpu gwella gwybodaeth am y sefydliad ar Wikipedia a gwefan Casgliad y Werin Cymru. Bu arbenigwyr wrth law i ddarparu deunydd crai ac i helpu gyda’r gwaith golygu ac ychwanegu lluniau ar y gwefannau.

Ym mis Medi a gyda chymorth British Council Cymru, teithiodd tîm o Gasgliad y Werin a’r Llyfrgell Genedlaethol i Batagonia i sefydlu ‘gorsafoedd etifeddiaeth ddigidol’ yn Nyffryn y Camwy ac yn yr Andes. Bu’r tîm hefyd yn ymweld â disgynyddion Cymreig yn Comodoro Rivadavia, Sarmiento a Phorth Madryn. Bu’r tîm yn darparu hyfforddiant i helpu’r bobl leol ddigido casgliadau gwerthfawr yn ymwneud â hanes ac etifeddiaeth Patagonia.

Yn ystod eu hymweliad, cyfarfuont â Silvia Elvina Williams, un o ddisgynyddion Benbow Phillips. Bu Benbow Phillips yn ceisio sefydlu gwladfa Gymreig yn ne Brasil, o’r enw Nova Cambria (Cymru Newydd) yn 1850. 

Ni wyddom faint o bobl a gyrhaeddodd Nova Cambria, ond credir bod 41 wedi byw yno yn y flwyddyn gyntaf. Oherwydd diffyg cymorth gan Lywodraeth Cymru a'r ffaith bod nifer o ymsefydlwyr Cymreig wedi dewis symud i feysydd glo lleol i ddod o hyd i waith, dim ond am bum mlynedd y parodd y sefydliad. Symudodd Benbow Phillips i Batagonia yn 1872.

Rhanodd Silvia lun o Benbow Phillips a dogfennau am Nova Cambria gyda’r tîm o’r Llyfrgell a Chasgliad y Werin. Gellir gweld y lluniau ar wefan Casgliad y Werin Cymru.

 

Llun Dafydd Tudur